Gdzie bezpiecznie latać paralotnią w Polsce ?

dskdh_miniSezon ruszył, dni lotnych coraz więcej i ku naszej uciesze można znów „ciąć” przestrzeń. Ten artykuł powstał w trosce o bezpieczeństwo osób korzystających z możliwości poruszania się po naszym wspólnym niebie. Jako, że chętnych do oglądania świata z góry jest coraz więcej, można, a nawet trzeba nabyć „socjalne minimum” wiedzy na temat poruszania po niebie.  Niestety, pomimo uzyskania przez wielu Świadectwa Kwalifikacji, wiedza dotycząca podziału oraz zasad korzystania z przestrzeni powietrznej w Polsce nadal jest zbyt mała, a nawet pokusiłbym się o stwierdzenie, że zerowa.Potraktujcie więc ten wpis jako przypomnienie o podstawach zachowania, a nie podręcznik czy kompendium wiedzy, ponieważ temat jest na tyle szeroki, że można by na ten temat napisać niejedną książkę.

Fot. Tomasz ”Pirat” Rejter

Fot. Tomasz ”Pirat”

Do napisania niniejszego tekstu skłonił mnie fakt, a raczej loty, które wykonałem z innej perspektywy niż zwykle, (PPG) i pewien wpis na grupie rec.paralotnie. Przemierzaliśmy przestrzeń samolotem, a dokładnie Cessną 172 z lotniska EPKN. To, co zobaczyłem i do jakich wniosków doszedłem, uświadomiło mi problem, na który dotychczas spoglądałem dotychczas tylko teoretycznie – ale o tym później.

Krótko w temacie definicji

Przestrzeń kontrolowana C to głównie CTR– strefa lotnisk kontrolowanych, TMA– rejon lotnisk kontrolowanych ( sufit CTR-u to podłoga TMA ) i wszystko ponad, FL95, czyli w okolicach 2900m AMSL do góry. Dochodzą do tego AWY, czyli stałe drogi lotnicze MCTR i MTMA, czyli strefa i rejon lotnisk wojskowych. Resztę pominę. (tak dla wyjaśnienia, w CTR można również wydzielić strefę do lotów, np. bezzałogowców, co już nastąpiło) W TYCH STREFACH (prócz szczególnych okoliczności i wszystko zgodnie z prawem lotniczym)   NIE LATAMY!

Dlaczego? Ponieważ nie składamy planów lotu, nie posiadamy (w większości przypadków) łączności na częstotliwościach lotniczych i nie posiadamy transponderów, zaś wizja spotkania się w Airbusem A320 w znajomych fioletowo-białych barwach lub B737 śmierdzi wycieczką do Abrahama na piwo, czyli wiecznym odpoczywaniem i smutnymi wpisami na grupie lub fejsie typu: ”Blue Sky bracie” itp. Kłopoty z prokuraturą wojskową do przyjemności także nie należą. Wszystkie te argumenty przemawiają za tym, żeby unikać tej przestrzeni podczas lotów. Jako że latamy na dużym kawałku szmaty, większość radarów nas nie “widzi” i chyba większość zgodzi się ze mną, że dodatkowy “szpej” w postaci transpondera, radia lotniczego czy znakowania skrzydeł w Rejestrze Cywilnych Statków Powietrznych jest co najmniej zbędne a dodatkowo – zbyt kosztowne.

To, co nas najbardziej interesuje to przestrzeń niekontrolowana G, ponieważ to właśnie z tej przestrzeni korzystamy, ale i tu mamy inne obostrzenia:

  1. strefa P, czyli strefa zakazana. Ustanowiono je w celu ochrony obiektów na ziemi przed działaniem lotnictwa (np. duże zakłady przemysłowe, rafinerie, zakłady chemiczne, reaktor jądrowy w Instytucie Badań Jądrowych) – NIE LATAMY !
  2. strefa, R czyli strefa ograniczona- w Polsce występuje nad Parkami Narodowymi gdzie dozwolone jest latanie jedynie powyżej 1000m AGL, poniżej nie latamy !
  3. strefa D, czyli strefa niebezpieczna najczęściej nad poligonami wojskowymi – NIE LATAMY chyba, że chcemy ( my lub nasz przystojny trup ) stać się atrakcją wieczornych wiadomości TVNu, Polsatu czy Teleexpresu ( rozkładówka w FAKCIE również murowana )
  4. strefa MATZ, czyli strefa i rejon lotnisk wojskowych. NIE LATAMY, bo i tak nie zauważymy czy przeleciał nas F16, MiG29 lub Mi24, których lata w WP ok. 30szt.
  5. strefy, TSA i TRA, czyli strefa czasowo wydzielona i strefa czasowo rezerwowana. Tu też NIE LATAMY ! Strefa TSA jest w Polsce głównie wykorzystywana przez wojsko w celu np. manewrów, ćwiczeń, pokazów itp. Nie ma jednak formalnych przeszkód, żeby np. jakiś aeroklub zamówił i wykorzystywał w pewnym okresie czasu daną TSA w celu latania np. legalnie powyżej FL95. Dla reszty strefa jest niedostępna. TRA to strefa określonych wymiarach, w obrębie, której poruszanie się wymaga rezerwacji w przedziale czasu oraz przez którą dopuszcza się przelot innego ruchu lotniczego po uzyskaniu zezwolenia i na łączności z właściwym organem służb ruchu lotniczego lub właściwym organem wojskowym lub na warunkach uzgodnionych z właściwym organizatorem lotów.  O tym gdzie sprawdzić aktywność tych stref napisze w podsumowaniu. Oczywiście w czasie aktywności, w tę strefę również nie wlatujemy.

Jest jeszcze strefa ATZ. 

Jest to strefa lotnisk niekontrolowanych i informuje nas o wzmożonym ruchu w danym  miejscu. Jak najbardziej można ją naruszać, ale tylko po wcześniejszym kontakcie z zarządzającym strefą – może to być kontakt telefoniczny. Zarządzający nie może odmówić, ale my musimy się dostosować do jego zaleceń wlatując w daną strefę ATZ. Gdyby doszło do zdarzenia to wlatujący w ATZ ponosi odpowiedzialność. Dlatego strefy są aktywowane czasowo i zamawiane dzień wcześniej, ponieważ to zarządzający strefą ma pierwszeństwo do operacji lotniczych w swojej strefie. Koniec bełkotu. I tu zaczyna się moja opowieść ze wstępu. Startowałem z EPKN Cessną 172, zrobiłem dwa kręgi w ATZ, nabrałem prędkości, wysokości i poleciałem na wschód w stronę Gliwic. Zameldowałem się na FISie Kraków i leciałem dalej na wys. ok. 2300-2500ft z prędkością ok. 160-200km/h. Kiedy przelatywałem nad jeziorem Pławniowice przeszła mi przez głowę myśl : przecież w tym rejonie wielu chłopaków na PPG lata tu wysoko, ponad 1000m AGL! Wtedy zacząłem wyciągać smutne wnioski wynikające z prostej przyczyny.

Lecąc na tej wysokości, wiele samolotów podróżuje z prędkościami przelotowymi zbliżonymi nawet do 300km/h i gdyby nikt z lecących tam PPGantów nie zgłosił lotów na FISie, nie ma szans żebym któregoś zauważył. Kto leciał małym samolotem wie, o czym mówię.  A wracając do domu w tym dniu, napotkałem śmigłowiec LPR lecący w stronę Gliwic na wysokości nie wyższej niż 100m AGL ! Spotkanie z nimi będąc poszkodowany na ziemi często kończy się uratowaniem naszego życia. Spotkać ich „oko w oko” lecąc glajtem ? Na szczęście w tym dniu wiało ponad 8m/s, więc glajty leżały w workach i plecakach.

   I w tym miejscu apel!
Pamiętajmy, że nieśmiertelny był tylko Christopher Lambert w Highlanderze. Nic nas nie kosztuje, aby zadzwonić na FIS i głosić przelot, w jakim rejonie latamy, w jakich godzinach. Dostaniemy od miłych panów „paczkę zwrotną” w postaci rzetelnej informacji o aktywnych strefach i zgłoszonych lotach w naszym rejonie. Każdy statek powietrzny przelatujący w tym rejonie będzie wiedział, że tam latamy nasze dupska będą spokojniejsze i bezpieczne.

Panowie z FISu nie gryzą, nie pytają o dane osobowe, rozmiar kołnierzyka, a nawet o kolor glajta. Oni są od tego, aby zapewnić informację, co się dzieje w danym regionie. Dbają o to, żeby poruszać się bezpiecznie, ale sami się do nas nie zgłoszą! Numer telefonu do FIS warto sobie zapisać. Podam je poniżej.

Pamiętajmy o separacji w locie, ponieważ w wyniku jej braku zginęło w tamtym roku dwóch pilotów. Zmartwił mnie też wpis na rec.paralotnie: https://groups.google.com/forum/#!topic/pl.rec.paralotnie/qfbkiSRj4LU

Pytanie kolegi mogło brzmieć równie dobrze, jak to napisał kolega paraptaszek: jak mocno można ciągnąć tygrysa za ogon zanim ci odgryzie głowę… Wnioski wyciągnijcie sami.

Każdy wypadek paralotniarza, każde odnotowane naruszenie stref (w szczególności CTR – a byli tacy, którzy np. EPKT potrafili przeciąć pas startowy lecąc glajtem), działa na naszą niekorzyść.  Jak na razie mamy wielką swobodę w lataniu paralotniami w Polsce.

Nie chcemy przecież, by jakiś urzędas, który ma tyle pojęcia o pilotażu i lotnictwie, co spece Macierewicza od Tupolewa, wprowadził nam przepisy, dzięki którym znów oddamy państwu kupę “hajsu” i czasu, by móc legalnie latać.

W krajach Europy Zachodniej, ludzie muszą występować o pozwolenia na latanie, zaś napędy muszą przechodzić surowe certyfikacje. Koszty, koszty i jeszcze raz koszty – a wszystko w imię bezpiecznego latania. Wiem, że zawsze znajdzie się jakiś „miszcz latania”, który wie lepiej i ma w nosie wszystko i wszystkich, „bo przepisy są od tego, żeby je łamać”. Piętnujmy takich idiotów, bo oni generują problemy i wokół nich będą toczone dyskusje ludzi „na górze”, by ukrócić takie zachowania.

Każdy podlega pod Kodeks Karny. Art. 177. KK:, ·§ 1 brzmi kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na jej wniosek.

A teraz garść informacji praktycznych:

Spis służb informacji z podziałem na 5 rejonów i kontakt z nimi : FIS Warszawa [119,450 MHz] +48 22 574-55-85 faks +48 22 574-75-86

FIS Gdańsk [127,150 MHz] +48 22 574-74-85 +48 58 340 74-85 faks +48 22 574-74-86

FIS Kraków [119,275 MHz] +48 22 574-75-85 +48 12 639-75-85 faks +48 22 574-75-86

FIS Poznań [126,300 MHz] +48 22 574-73-85 +48 61 896-73-85 faks +48 22 574-75-86

FIS Olsztyn [118,775 MHz] +48 22 574-5588 faks +48 22 574-75-86

Dla wnikliwych polecam stronę z rysunkami poglądowymi stref: http://www.helicopters.zafriko.pl/kat/podzial_na_strefy

i świetna prezentacja z wizualizacja przestrzeni:

https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=8&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwiO183P1MTLAhWBE5oKHbIeBfEQFghAMAc&url=http%3A%2F%2Fwww.szkolaparalotniowa.pl%2Fwp-content%2Fuploads%2F2014%2F07%2Fprzestrzen_pow_szyb.pps&usg=AFQjCNFp7a5fjO645A3djP9PNtAYHc3PBQ

Nawet Google na swoich mapach ma podział przestrzeni RP: https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=z1EfG5cBgZq0.kAydBqKO2Sxc&z=7

Odnośniki do stron gdzie uzyskacie  informacje o bieżącej sytuacji w przestrzeni powietrznej: Plan bieżący:

http://www.amc.pata.pl/strefy_amc_nowe.php?nr=7126

Plan na dzień następny: http://www.amc.pata.pl/strefy_amc_nowe.php?nr=7126&rodz=jutro

Jak to wykorzystać?

  1. Zaznaczamy AUP – bieżący.
  2. Zaznaczamy wysokość max planowanej wysokości lotu. Zaznaczamy czas od startu do planowanego lądowania – czas UTC.
  3. Zaznaczamy strefy czasowe i stałe.
  4. Patrzymy, które strefy na trasie planowanego lotu są zajęte, w jakich godzinach i na jakich wysokościach.
  5. Jeśli wszystko jest dobrze to dzwonimy do FIS-u (ewentualnie do ATZ) i zgłaszamy swój zamiar lotu.
  6. Po zakończeniu lotu zgłaszamy do FIS-u zakończenie lotu. Wszyscy zadowoleni i bezpieczni wracają do domu. POLATANE !

Warto wspomnieć o wysokościach minimalnych, jakie wg prawa dotyczą paralotniarzy. Jesteśmy na szczęście wyłączeni ogólnych zasad prawa lotniczego i mamy złagodzone wymagania, co do wysokości wykonywania lotów za sprawą poniższego Rozporządzenia Ministra Infrasfastruktury: http://www.ulc.gov.pl/_download/prawo/prawo_krajowe/ustawa_prawo_lot_akty_wyk/2005_-_nr_107_poz._904.pdf

Cytat z rozporządzenia: 5.6.10. Lotów na paralotniach nie wolno wykonywać:

  1. przy widzialności mniejszej niż 700 m oraz odległości od chmur mniejszej niż 100 m w pionie i poziomie;
  2. wcześniej niż 30 minut przed wschodem słońca i później niż 30 minut po zachodzie słońca;
  3. z wyjątkiem przypadków, gdy jest to konieczne dla startu lub lądowania:

a) nad zwartą zabudową miast, osiedli i siedzib ludzkich lub nad zgromadzeniem osób na otwartym powietrzu na wysokości względnej mniejszej niż:

– dla paralotni, paralotni z napędem i motoparalotni – 150 m (500 ft),

– dla paraplanu – 300 m (1.000 ft),

-nad najwyższą przeszkodą znajdującą się w promieniu 300 m od danego statku powietrznego, z tym, że nad obszarami miast o liczbie mieszkańców od 25.000 – zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 października 2003 r. w sprawie zakazów lub ograniczeń lotów na czas dłuższy niż 3 miesiące (Dz. U. Nr 183, poz. 1793),

  1. b) krążąc lub przelatując wielokrotnie na wysokości mniejszej niż 150 m nad pojedynczymi siedzibami ludzkimi, w przypadku lotów z włączoną jednostką napędową,
  2. c) gdzie indziej, niż to określono w lit. a i b, na wysokości względnej mniejszej niż 50 m (150 ft) nad lądem lub wodą w odległości mniejszej niż 300 m od zabudowań.

5.6.11. Przepisów pkt 5.6.10 ppkt 3 lit. c nie stosuje się do treningu we wcześniej zaplanowanych miejscach oraz lotów żaglowych i termicznych pod warunkiem, że są one wykonywane poza siedzibami ludzkimi oraz w sposób nieuciążliwy dla osób trzecich.

Przyznam szczerze, że wiadomości, które zawarłem w tym artykule powinny zostać przekazane na kursie (np. I etapie i utrwalane na kolejnych etapach).  Ja uprawnienia PPG zdobywałem w Rudnikach w szkole AirAction Waltera Wojciechowskiego, który dokładnie omówił problematykę podziału i korzystania w przestrzeni powietrznej, odpowiadał na każde pytanie i cierpliwie powtarzał niezrozumiałe kwestie. Osobiście bardzo polecam korzystanie z jego szkoleń.

Skąd więc wynika niewiedza czy niedoinformowanie innych pilotów? Tego nie wiem. Może to ignorancja, może niedopatrzenie ze strony szkolących czy rutyna pilotów?

Warto się zastanowić i zadać pytanie:  jaki jest mój poziom wiedzy w tym temacie, czy latam bezpiecznie i nie narażam innych?

Podsumowując, za dużo paralotniarzy ginie co roku w Polsce, jedni z powodu brawury, inni z braku umiejętności, inni z powodu nieszczęśliwych zbiegów okoliczności. Gela, Jasiu Młodyszewski, Adam Adamowicz, Wiesiu Mogielski. Znałem ich osobiście i mógłbym wymieniać wielu. Warto pamiętać, że odrobina wysiłku umysłowego sprawi, że nasza pasja stanie się bezpieczniejsza. Skorzystamy na tym wszyscy. Latajmy z głową, zwracajmy uwagę na bezpieczeństwo własne oraz innych.

Bezpiecznych startów i tyle samo bezpiecznych lądowań – tego życzę wszystkim pilotom bez względu na rodzaj statku powietrznego.

Na koniec wykład Wiesława Jedynaka, członka PKBWL, wieloletniego pilota i instruktora śmigłowcowego i samolotowego pod intrygującym tytułem „Polowanie na pilota”. Temat odnosi się do lotnictwa, choć nie dokładnie do paralotniarstwa – choć analogia jest oczywista, a zasady ponadczasowe. Moim skromnym zdaniem genialny wykład.
https://www.youtube.com/watch?v=L3ubFJLzYCI

autor: Carlo Anderwald – Klub Sportów Lotniczych „LuftHanysa”.

Podziękowanie za pomoc dla Uriuka i Pirata J Kopiowania i upublicznianie bez zgody autora zabronione.

 

Tagi , , .Dodaj do zakładek Link.

8 odpowiedzi na „Gdzie bezpiecznie latać paralotnią w Polsce ?

  1. pol mówi:

    A jak nie mam wyznaczonej trasy, bo latam rekreacyjnie np w promieniu 2 km, to co mam gdzieś wydzwaniać? Jeszcze trochę i za PISu nie będzie można latać wcale.

    • Carlo mówi:

      Jeżeli wiesz, że nic w Twojej okolicy nie lata i jesteś tego absolutnie pewien to nie dzwoń. Jeśli pewności nie masz wystarczy krótkie info dla FISu w jakim obszarze się kręcisz.

  2. wiechu mówi:

    Witam ,opowiem zdarzenia z przed około sześciu lat ,rozegrane w bardzo krótkich odstępach czasu od siebie . Rejon między Buskiem -Zdrojem , a Stopnicą . 1 .Wypadek samochodowy na krajówce wcześnie rano z powodu gęstej mgły , dla TVN sensacja , wysyłają telewizyjnego Robinsona , leci z Krakowa za drogą nisko nad drutami inaczej by nie trafili n,a miejsce wypadku , w imię czego by go opisać i przy okazji się zabić ? 2 .Kilka krotne przeloty pewnego Antka prawdopodobnie z Mielca , latał na wysokości jakby czegoś szukał w trawie bądź na asfalcie drogi . Pewnego dżdżystego dnia o niskim pułapie chmur , mało co nie zawadził o linie wysokiego napięcia . 3 .Późny ranek , narastający huk , nad moim domem na wysokości kilkudziesięciu metrów przelatuje F16 , dzwonię do Krakowa , Warszawy o tak niskie loty wojskowych samolotów , druga strona w odpowiedzi pali gupa .Czy to jest MRT. A my tu latamy na paralotniach .Po prostu trzeba mieć szczęście by nie być przelecianym .Z pozdrowieniami , Wiechu .

    • Carlo mówi:

      Przekaże twoje spostrzeżenia Bartkowi i skomentujemy to w drugiej części. Dzięki za wpis i pozdrawiam

  3. motohlica mówi:

    mnie również podoba się ten artykuł, bardzo rzeczowy i konkretny i bardzo przydatny. Natomiast nie podoba mi się to, że w paralotniarstwo wdziera się polityka: “co spece Macierewicza od Tupolewa”, mogłeś napisać np.: “co kino Luna z lotem na Księżyc”

    • Carlo mówi:

      Porównanie jak najbardziej związane z lotnictwem, a nie polityką. Jestem pasjonatem lotnictwa w każdej postaci, a każda opcja polityczna jest mi obca- jestem całkowicie apolityczny 🙂
      pozdrawiam rozsądnych bez względu na poglądy 😀

  4. Bartek ATC mówi:

    Witam,
    Fajny artykuł, prób wpojenie tej wiedzy nigdy nie jest za wiele.
    Jeżeli mogę, w naszym FIR występuje jeszcze klasa przestrzeni D, jest to przestrzeń kontrolowana jak C, służby w niej zapewniane są mniej restrykcyjne, występuje ona na mniej obciążonych lotniskach komunikacyjnych, ponadto zgodnie z jej standardami i wymaganiami zapewniana jest służba w MATZ przez wojsko (więcej patrz AIP). Co do elementów elastycznych, dodałbym jeszcze EA (Rejon ograniczenia lotów) jest o tyle istotny, że nagle na naszym niebie, gdzie zawsze latamy może on zostać na jakiś określony czas utworzony (aktywność sprawdzamy w AUP). Kolejnym niebezpiecznym dla nas elementem jest MRT (Stała trasa lotów lotnictwa wojskowego), jest ona w celu latania nisko i szybko, jej granice pionowe zaczynają się zwykle od ziemi, odbywają się tam zwykle loty koszące, a przepisy pozwalają latać z prędkościami większymi niż 250 węzłów (aktywność sprawdzamy w AUP).
    Jest jeszcze parę elementów przestrzeni nie wymienionych przez autora ale ich znaczenie jest niewspółmiernie mniejsze na nasze loty. Polecam lekturę AIP AIP VFR i MIL AIP, jest tam wszystko co nam potrzeba.
    Pozdrawiam,